In deze bijdrage leest u aan de hand van 5 vragen de meest voorkomende problemen waar men op botst bij het toepassen van het Vrijstellingsbesluit.
Is de sloop van een eengezinswoning steeds vrijgesteld van omgevingsvergunning?
Ja. In essentie geldt de vrijstelling niet voor bepaalde grote, residentiële gebouwen. Maar eengezinswoningen zijn daarvan steeds uitgezonderd. Het slopen van een eengezinswoning is dus altijd vrijgesteld van de vergunningsplicht. Het te slopen bouwvolume blijft wel van belang voor de sloop van niet-residentiële gebouwen of meergezinswoningen.
Zijn hobbyschuilhokken ook vrijgesteld?
Het Vrijstellingsbesluit is enigszins dubbelzinnig, maar uit de toelichting kunnen we afleiden van wel.
Oorspronkelijk waren schuilhokken beperkt tot agrarisch gebied (artikel 5.1 3° Vrijstellingsbesluit). In 2014 wijzigde de regering deze bepaling. Toen breidde het toepassingsgebied uit tot alle bestemmingsgebieden behalve RKG, met uitzondering van parkgebied.
Het verslag bij dat wijzigingsbesluit van 2014 verduidelijkt dat bepaalde handelingen bij beroeps-en hobbylandbouw ook buiten agrarisch gebied vrijgesteld mogen plaatsvinden. De meer ingrijpende handelingen blijven beperkt tot agrarisch gebied (artikel 5.2 Vrijstellingsbesluit).
De betrokken titel in het Vrijstellingsbesluit verwijst nog steeds naar land- en tuinbouw. Maar uit de tekst van het artikel en de toelichting bij de wijziging kunnen we begrijpen dat de vrijstelling dus ook voor hobbylandbouw buiten agrarisch gebied geldt.
De vrijstelling staat los van de uitvoerbaarheid.
Geldt het Vrijstellingsbesluit wanneer een stedenbouwkundige handeling de rooilijn overschrijdt?
In de meeste gevallen wel. Voor bepaalde handelingen, bijvoorbeeld in de artikelen 2.1, 1°, 2°/1, 3.1, 1°, 4.1, 4.2, 4.3 en 5.3 Vrijstellingsbesluit geldt het niet. Maar de vrijstelling staat los van de uitvoerbaarheid. Zo is ook zonder omgevingsvergunning bij het overschrijden van de rooilijn de machtiging van de wegbeheerder vereist (artikel 4.3.8 §1 lid 1 en 2 VCRO).
Let op: tekst loopt door onder afbeelding.
Gelden de vrijstellingen ongeacht lokale stedenbouwkundige voorschriften?
Nee, om vrijgesteld te zijn moet de stedenbouwkundige handeling volgens de toepassingsvoorwaarden van het Vrijstellingsbesluit overeenstemmen met (artikel 1.3 en 1.4 Vrijstellingenbesluit):
1. stedenbouwkundige verordeningen
2. uitdrukkelijke vergunningsvoorwaarden
3. bepaalde stedenbouwkundige voorschriften
Als de handeling dus strijdig is met de gemeentelijke stedenbouwkundige verordening, kan de handeling nooit vrijgesteld zijn (artikel 1.3 Vrijstellingsbesluit). Ze is dan vergunningsplichtig en al dan niet vergunbaar afhankelijk van een afwijkingsmogelijkheid zoals de beperkte afwijking (artikel 4.4.1 § 1 lid 1 VCRO). Dat staat nog los van het mechanisme om lokaal een vergunningsplicht in te voeren op basis van artikel 4.2.2 VCRO.
Is de architect niet meer verplicht bij het verbouwen?
Het recente wijzigingsbesluit wijzigde op 1 maart 2026 het Vrijstellingsbesluit ingrijpend. Voortaan geldt een algemene vrijstelling voor handelingen aan gevels en daken, ook voor stabiliteitswerken. Wel gelden er voorwaarden. De energieprestatie van het gebouw mag niet verslechteren en het fysieke bouwvolume mag niet wijzigen.
De Architectenwet stelt de medewerkingsplicht van de architect echter afhankelijk van een voorafgaande aanvraag om toelating tot bouwen. Nu verbouwingen met stabiliteitswerken vrijgesteld zijn van vergunning, verdwijnt ook de verplichte medewerking van de architect.
Na begrijpelijk protest hierover heeft de regering ingegrepen. In afwachting van een federaal initiatief tot wijziging van de Architectenwet verleende men op 3 april 2026 principiële goedkeuring om de vrijstellingen afhankelijk te maken van de medewerking van een architect.
Meer informatie
Naast actuele wetgeving en rechtspraak vindt u in de online databank van Schulinck Omgevingsrecht ook heldere toelichting door ons team van juridisch experten. Ze vertalen complexe regels naar begrijpelijke uitleg, praktijkvoorbeelden en schema’s.
